غلامعلى صفايى
268
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
تركيب شعر : « أنا » مبتدا و « ابن » خبر و « جلا » مضاف اليه ، واو عاطفه و « طلّاع » اسم مبالغه مضاف به « الثنايا » و عطف بر « ابن جلاء » و « الثنايا » جمع « الثنية » به معناى راه كوهستانى است ، « متى » اسم شرط در محل نصب بنا بر مفعول فيه بودن براى فعل جواب ، و « أضع » در اصل « أوضع » بوده و واو به علت وقوعش بين فتحه و كسرهء لازمه حذف شده سپس كسره ضاد به علت تناسب با حرف حلق عين به فتحه تبديل شده و سپس به علت دخول « متى » مجزوم شده است ، و فاعل آن ضمير مستتر « أنا » است و « العمامة » مفعول به و « تعرفوني » به حذف نون مجزوم شده و نون مذكور ، نون وقايه است . معناى شعر : « من پسر كسى هستم كه مشهور است و من بالا روندهء راههاى كوهستانم كه هرگاه عمامه خود را بردارم شناخته مىشوم » . و مانند قول امام على بن الحسين عليه السّلام در دعا طلب مغفرت : « اللّهم صلّ على محمد و آله و صيّرنا إلى محبوبك من التّوبة و ازلنا عن مكروهك من الاصرار اللّهم و متى وقفنا بين نقصين في دين أو دنيا فأوقع النّقص بأسرعهما فناء » « 1 » شاهد : در شرطيت « متى » و جزم محل شرط و جزا مىباشد . معناى دعا : « خدايا درود بر محمد و آل محمد فرست ، برگردان ما را به سوى محبوبت كه توبه است ، و دور گردان ما را از مكروهت كه اصرار بر گناه است خدايا هرگاه من قرار گرفتم بين دو زيان كه يكى زيان دنيوى و ديگرى زيان اخروى است ، قرار ده مرا در آن زيانى كه سريعتر از بين مىرود - كه همان زيان دنيوى است - » 3 - اسم مترادف معناى « وسط » . 4 - حرف به معناى « من » . 5 - حرف به معناى « في » . بايد دانست كه « متى » به دو معناى اخير حرف جر بوده كه فقط در لغت هذيل مىباشد ، به عنوان مثال آنان مىگويند : « أخرجها متى كمّه » كه در اينجا « متى »
--> ( 1 ) - الصحيفة السجادية : ابتداى دعاى نهم .